BIM: Gereksinim ve Birlikte ├çal─▒┼čabilirlik

15/12/2013
Share Button

Yap─▒ Bilgi Modelleme: Gereksinim ve Birlikte ├çal─▒┼čabilirlik
Mimarist Ocak 2014

Prof. Dr. Salih Ofluo─člu
Mimar Sinan G├╝zel Sanatlar ├ťniversitesi
Enformatik B├Âl├╝m├╝

Yap─▒ Bilgi Modelleme (YBM) veya di─čer ad─▒yla Building Information Modeling (BIM),┬á ├Âzellikle son zamanlarda ad─▒ndan s─▒k├ža s├Âz ettiren bir kavram olsa da uzun y─▒llar s├╝ren akademik ├žal─▒┼čmalar [1,2,3] ve veri standartlar─▒na [4, 5] dayanmaktad─▒r ve yap─▒ sekt├Âr├╝ i├žin ula┼č─▒lmas─▒ hedeflenen bir ideali yans─▒tmaktad─▒r [6].┬á YBMÔÇÖnin mimarl─▒k ve yap─▒ sekt├Âr├╝nde yayg─▒n kullan─▒m─▒, IFC standard─▒n─▒n [7] geli┼čtirilmesi ve ├Ânerilen veri modelinin yaz─▒l─▒m firmalar─▒nca desteklenmesiyle m├╝mk├╝n olmu┼čtur. Bu yaz─▒, YBM’nin hangi gereksinimler nedeniyle varoldu─čunu ve ├Âzellikle birlikte ├žal─▒┼čabilirlik konusunda katk─▒s─▒n─▒ ele almaktad─▒r.

Yap─▒ Bilgi Modelleme, bina ile ilgili grafik (geometri/bi├žim vb.) ve alfasay─▒sal (malzeme, maliyet, fiziksel ├ževre kontrol├╝ vb) veriden olu┼čan ├╝├ž boyutlu bir model meydana getirerek,┬ábu modelin yap─▒ sekt├Âr├╝ payda┼člar─▒ taraf─▒ndan ortak kullan─▒m─▒n─▒ sa─člayan bir ├žal─▒┼čma yakla┼č─▒m─▒d─▒r. Bu ├╝├ž boyutlu model, planlama, tasar─▒m, projelendirilme, yap─▒m ve i┼čletim gibi projenin t├╝m ya┼čam d├Âng├╝s├╝n├╝ i├žeren s├╝re├žlerinde kullan─▒labilmektedir. Farkl─▒ payda┼člar─▒n ayn─▒ modeli kullanabilmesi temsilde tutarl─▒l─▒─č─▒ artt─▒rmakta, revizyon kolayl─▒─č─▒ sa─člamakta; veri d├Ân├╝┼čt├╝rme i┼člemlerini, verinin tekrarl─▒ ├╝retimini (replikasyon) ve proje belgeleri aras─▒nda ilave ili┼čkilendirme veya koordinasyon ihtiya├žlar─▒n─▒ ├Ânemli ├Âl├ž├╝de azaltmaktad─▒r.

YBM yaz─▒l─▒mlar─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒na ├Ânemli nedenlerinden birisi, yap─▒ sekt├Âr├╝nde, uzun y─▒llard─▒r, ├žo─čunlukla, sadece proje ├žizmek amac─▒yla kullan─▒lan Bilgisayar destekli tasar─▒m (BDT) ┬áyaz─▒l─▒mlar─▒ndaki bir tak─▒m yetersizliklerdir. Bu yetersizliklerden ├Ânemli bir tanesi proje revizyonu ile ilgilidir. BDT yaz─▒l─▒mlar─▒, ├Ânemli katk─▒lar─▒na ra─čmen yerine ge├žtikleri geleneksel ka─č─▒t ve cetveller ortamlar─▒ ile ayn─▒ s─▒ra ve benzer s├╝re├žlerle plan, kesit, g├Âr├╝n├╝┼č gibi tasar─▒m temsillerini ├╝retmeyi s├╝rd├╝rm├╝┼člerdir. Bu temsiller birbirinden ba─č─▒ms─▒z meydana getirildikleri i├žin ├Âzellikle b├╝y├╝k projelerde t├╝m proje belgelerini kapsayan tutarl─▒ revizyonlar yapmak kolay de─čildir. Her bir proje belgesinin tek tek elden ge├žirilmesini gerekmektedir.

BDT yaz─▒l─▒mlar─▒, bina elemanlar─▒n─▒n bi├žimsel geometrisi ve uzamsal konumunu i├žeren bilgiyi ├╝retmek i├žin gerekli ├žizgi ve e─črilerden olu┼čan bir grafik dile sahip olsa da yap─▒n─▒n uygulanabilirli─či i├žin ├Ânemli parametreler i├žeren alfasay─▒sal ├Âzelliklerini (malzeme, maliyet, fiziksel ├ževre kontrol├╝ verisi vb.) ifade edebilen bir veri mimarisine sahip de─čildir. Bu veri tipi son d├Ânemde ├Ânemi daha fazla anla┼č─▒lan s├╝rd├╝r├╝lebilir mimari modellerinin ├╝retimi i├žin ├Ânemlidir. G├╝n├╝m├╝zde LEED [8] ve BREEAM’in [9] ba┼č─▒n─▒ ├žekti─či sertifikasyon sistemleri ile yap─▒lar─▒n s├╝rd├╝r├╝lebilirlik kriterleri hesaplanabilmekte, binaya ait fiziksel ├ževre ko┼čullar─▒ ve yap─▒m s├╝re├žleri, say─▒sal modellerle test edilebilmektedir. BDT yaz─▒l─▒mlar─▒n─▒n alfasay─▒sal verileri yap─▒ modeli ile b├╝t├╝nle┼čtirememesi bu hesaplamalar─▒ yapmay─▒ g├╝├žle┼čtirmekte ve hesaplamalar i├žin ├žo─ču kez ayr─▒ modeller olu┼čturulmas─▒ gerekmektedir.

BDT ile ilgili yaz─▒l─▒mlarda kullan─▒lan k─▒s─▒tl─▒ dil ┬á├žok kat─▒l─▒mc─▒l─▒ tasar─▒m ortamlar─▒nda payda┼člar─▒n ihtiya├žlar─▒n─▒ ve etkin ileti┼čimini de kar┼č─▒layamamaktad─▒r. Bina proje s├╝recinde, mimar, m├╝hendis, m├╝teahhit gibi bir├žok payda┼č birlikte ├žal─▒┼čmaktad─▒rlar. YBM teknolojilerinin proje i┼čbirli─činde etkin olarak kullan─▒ld─▒─č─▒ t├╝mle┼čik proje uygulamalar─▒nda, payda┼člar, ortak ├╝r├╝nleri olan binay─▒ sistemsel bir mant─▒kla ├╝retirler ve projenin farkl─▒ evrelerinde┬á birbirleriyle dosya al─▒┼čveri┼činde bulunurlar. Payda┼člar─▒n kar┼č─▒l─▒kl─▒ bilgi de─či┼čimine dayal─▒ ileti┼čimine birlikte ├žal─▒┼čabilirlik (interoperability) ad─▒ verilir. Geleneksel BDT yaz─▒l─▒mlar─▒ kullan─▒larak farkl─▒ sekt├Ârlerden payda┼člar dosya al─▒┼čveri┼či yapt─▒─č─▒nda, proje verisinin ├žo─ču kez bir yaz─▒l─▒mdan ba┼čka bir yaz─▒l─▒ma d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lme zorunlulu─ču, proje belgeleri aras─▒nda koordinasyonun olmamas─▒ ve ayn─▒ proje belgesinin fark─▒nda olmadan tekrar ├╝retilmesi (replikasyon) nedeniyle bina projelendirme ve yap─▒m s├╝re├žlerinde ilave zaman, i┼č g├╝c├╝ ve maliyet kay─▒plar─▒ olmaktad─▒r. A┼ča─č─▒daki tablo, yap─▒ sekt├Âr├╝ payda┼člar─▒ aras─▒nda birlikte ├žal─▒┼čabilirlik ile ilgili yetersizlikler nedeniyle ya┼čanan ilave maliyetleri g├Âstermektedir [10]. G├Âr├╝lebilece─či gibi mimarlar ve m├╝hendisler en fazla yap─▒m ├Âncesinde, tasar─▒m ve projelendirme evresinde mali kay─▒plarla kar┼č─▒la┼čmaktad─▒r.

makale01_tablo01

Tablo 1: Yap─▒ sekt├Âr├╝nde birlikte ├žal─▒┼čabilirlik ile ilgili yetersizliklerden
kaynaklanan ilave maliyet, A.B.D Standart ve Teknolojiler Enstit├╝s├╝ 2002 [10].

Birlikte ├žal─▒┼čabilirli─čin yeterince etkili ger├žekle┼čmemesinden kaynaklanan maliyetleri azaltmak ve geleneksel yaz─▒l─▒mlarla ilgili yukar─▒da belirtilen eksiklikleri g├Âz ├Ân├╝ne alarak ┬áyap─▒ ve yaz─▒l─▒m sekt├Âr├╝n├╝n ├Ânde gelen firmalar─▒ 1994 y─▒l─▒nda ┼čimdi ad─▒ BuildingSMART olan Uluslararas─▒ Birlikte ├çal─▒┼čabilirlik KurumuÔÇÖnu (Industry Alliance for Interoperability ÔÇô IAI) kurmu┼člar ve 1997 y─▒l─▒nda Industry Foundation Classes (IFC) ad─▒yla yeni bir veri standard─▒ olu┼čturmu┼člard─▒r.

IFC, nesne tabanl─▒ bir standartt─▒r ve herhangi bir yaz─▒l─▒mdan ba─č─▒ms─▒z olu┼čturulmu┼č bir veri modeline sahiptir. IFC, ArchiCAD, Revit, Allplan vb. ├Ânde gelen YBM yaz─▒l─▒mlar─▒ taraf─▒ndan desteklenmektedir. Bu standard─▒n en ├Ânemli ├Âzelli─či bir eleman─▒n birden fazla ├Âzelli─či ile tan─▒mlanmas─▒na imkan veren zengin veri tipidir. Bu sayede bir eleman hem grafik ve hem alfasay─▒sal ├Âzellikler bulundurabilmektedir. Farkl─▒ disiplinlerden payda┼člar bir binan─▒n farkl─▒ ya┼čam d├Âng├╝s├╝ evrelerinde ayn─▒ verinin kendileri ile ilgili olan g├Âr├╝n├╝m├╝nde ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilmektedirler (┼×ekil 1).

makale01_sekil01

┼×ekil 1: YBMÔÇÖnin farkl─▒ evrelerde farkl─▒ payda┼člardan taraf─▒ndan kullan─▒lmas─▒
(Autodesk Revit ile T├╝mle┼čik Proje Uygulamas─▒)

IFC standard─▒nda, bina kendisini meydana getiren meydana getiren duvar, kolon, kiri┼č d├Â┼čeme, pencere vb. alt elemanlara ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu elemanlar ger├žek d├╝nyada varolan malzeme, fiyat ve f.├ž.k parametreleri gibi niteliklere sahiptir (┼×ekil 3). Bir YBM modelinde bina elemanlar─▒na ait nesneler bir araya getirilerek ger├žek binan─▒n sanal bir versiyonu yarat─▒l─▒r (┼×ekil 2). Bu sanal bina ├╝├ž boyutlu bir modeldir ve ondan proye ait t├╝m mimari temsiller ve metraj gibi hesaplar kolayca ├╝retilebilir. Belgeler birbirileri ile ba─člant─▒l─▒ oldu─ču i├žin birinde yap─▒lan de─či┼čiklik di─čerine otomatik olarak yans─▒maktad─▒r.

makale01_sekil02

┼×ekil 2: Sanal bina modeli b├╝t├╝nle┼čik proje ├╝retimi (Graphisoft ArchiCAD)

makale01_sekil03

┼×ekil 3: Bir YBM yaz─▒l─▒m─▒ndaki bina eleman─▒ nesneleri ve bir duvar nesnesine ait nitelikler (Graphisoft ArchiCAD)

Sanal bina, t├╝m yap─▒ elemanlar─▒ ve onlar─▒n farkl─▒ niteliklerini i├žerdi─či i├žin model, enerji, ayd─▒nlatma, g├Âlge ve yans─▒ma ve akustik fiziksel ├ževre kontrol├╝ hesaplamalar─▒nda, yap─▒sal analizlerde ve yap─▒m s├╝recinde kar┼č─▒la┼č─▒labilecek sorunlara kar┼č─▒ ├žak─▒┼čma tesbiti uygulamalar─▒nda ve ┬á├žok boyutlu (4D, 5D vb.) sim├╝lasyonlarda kullan─▒labilir. Elde edilen sonu├žlardan tasar─▒m geri beslenebilir ve/veya yap─▒m s├╝recindeki sorunlar ├Âng├Âr├╝lebildi─či i├žin in┼čaat s─▒ras─▒ndaki ek maliyetlerden ka├ž─▒n─▒lm─▒┼č olur.

makale01_sekil04

┼×ekil 4: Yap─▒ modeli ile mekanik model aras─▒ndaki ├žak─▒┼čma tesbiti

G├╝n├╝m├╝zde YBM yaz─▒l─▒mlar─▒ IFC standard─▒n─▒ desteklemeyi s├╝rd├╝rseler de birlikte ├žal─▒┼čabilirlik i├žin farkl─▒ y├Ântemler kullanmaktad─▒rlar. Bu y├Ântemler, yaz─▒l─▒m ailesi gruplar─▒ (├ľrnek: Revit Architecture, Revit Structure, Revit MEP) ile ┬ápayda┼člar aras─▒ veri de─či┼čimini sa─člamak, yaz─▒l─▒m─▒n i├žinde veya ├╝zerinde ├žal─▒┼čan eklentilerle (├ľrnek Graphisoft Energy Evaluation, Construction Simulation) ├žal─▒┼čmak ve farkl─▒ yaz─▒l─▒mlardan gelen bilgiyi d├Ân├╝┼čt├╝rmeden bir araya getirmek (├ľrnek: Autodesk Naviswork ve Solibri Model Checker) ┼čeklindedir.

Kaynak├ža:

  1. Richens, P., 1974, OXSYS: Computer-Aided building for Oxford Method: Apllied Research of Cambridge.
  2. Mitchell ,W. J ve M Oliverson, 1978, Computer Representation of Three-dimensional Structures for CAEADS, Construction Engineering Research Laboratory, Carnegie-Mellon University.
  3. Eastman, C., 1989, “Why are We Here and Where We are Going: the Evolution of CAD.” In New Ideas and Directions for the 1990’s: ACADIA Conference Proceedings, 9-26. Gainsville, FL, A.B.D
  4. IGES, 1991, Initial Graphics Echange Standard (IGES), Version 5.1, NISTIR 4412, U.S. National Bureau of Standards, Gaithersburg, MD.
  5. ISO TC184/SC4/WG4 N34, 1992, GUidelines for the DEvelopment and Approval of STEP Application Protocols, Version 1.0, NIST, Gaihersburg.
  6. Eastman C., 1999, Building Product Models: Computer Environments Supporting Design and Construction, CRC Press.
  7. International Alliance of Interoperability (IAI), 1997, Industry Foundation Classes, Release 1.5 IAI, 2980 Chain Bridge Road, Suite 143, Oakton, VA
  8.  Leadership in Energy & Environmental Design (LEED), US Green Building Council, 2013, http://www.usgbc.org/leed
  9. Building Research Establishment Environmental Assessment Method (BREEAM) , 2013,  http://www.breeam.org
  10. Gallaher, M. P.; O’Connor, A. C.; Dettbarn, J. L., Jr.; Gilday, L. T. , 2004 , Cost Analysis of Inadequate Interoperability in the U.S. Capital Facilities Industry, NIST GCR 04-867.

 

 

Bir Cevap Yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir

 

Tweet’lerim