Yap─▒ Bilgi Modelleme ve Kullan─▒m Alanlar─▒

06/03/2016
Share Button

Yap─▒ Bilgi Modelleme ve Kullan─▒m Alanlar─▒

Tim├Âb Dergisi, ┼×ubat 2016

Prof. Dr. Salih Ofluo─člu

salih.ofluoglu@msgsu.edu.tr

MSGS├ť-Enformatik B├Âl├╝m├╝

 

Yap─▒ Bilgi Modelleme (YBM) veya di─čer ad─▒yla BIM (Building Information Modeling) son zamanlarda ad─▒ s─▒k├ža duyulan ve d├╝nyada kullan─▒m─▒ te┼čvik edilen [1] mimar ve m├╝hendisler i├žin ortak bir ├žal─▒┼čma platformudur. T├╝rk ┼čirketlerinin faaliyet g├Âsterdi─či co─črafyalardaki uluslararas─▒ projelerde, projeye kat─▒lan t├╝m payda┼člar─▒n bu konuda yeterlili─či aranmaktad─▒r. Bu yaz─▒ YBM ile ilgili temel bilgiler verirken, kullan─▒m alanlar─▒n─▒ ├Âzetlemektedir.

 

YBM, bina ile ilgili grafik (geometri/bi├žim vb.) ve alfasay─▒sal (malzeme, maliyet, fiziksel ├ževre kontrol├╝ vb.) veriden olu┼čan ├╝├ž boyutlu bir model meydana getirerek,┬ábu modelin proje payda┼člar─▒ taraf─▒ndan ortak kullan─▒m─▒n─▒ sa─člayan bir ├žal─▒┼čma yakla┼č─▒m─▒d─▒r [2]. Bu ├╝├ž boyutlu model, planlama, tasar─▒m, projelendirilme, yap─▒m ve i┼čletim gibi projenin t├╝m ya┼čam d├Âng├╝s├╝n├╝ i├žeren s├╝re├žlerde kullan─▒labilmektedir. Farkl─▒ payda┼člar─▒n ayn─▒ modeli kullanabilmesi temsilde tutarl─▒l─▒─č─▒ artt─▒rmakta, revizyon kolayl─▒─č─▒ sa─člamakta, veri d├Ân├╝┼čt├╝rme i┼člemlerini ile tekrarl─▒ ├╝retimini (replikasyon) azaltmakta ve proje belgeleri aras─▒ndaki koordinasyonu kolayla┼čt─▒rmaktad─▒r.
YBM ├žal─▒┼čma prensibinde bina kendisini meydana getiren duvar, kolon, kiri┼č d├Â┼čeme, pencere vb. alt elemanlara ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu elemanlar nesneler olarak da adland─▒r─▒lmakta, bu nesneler ger├žek d├╝nyada varolan malzeme, fiyat, yap─▒ fizi─či vb. ile ilgili niteliklere sahiptir (┼×ekil 1). Bir YBM modelinde bina elemanlar─▒na ait nesneler bir araya getirilerek ger├žek binan─▒n sanal bir versiyonu (sanal bina) yarat─▒l─▒r (┼×ekil 2). Bu sanal bina ├╝├ž boyutlu bir modeldir ve ondan proye ait t├╝m mimari temsiller ve metraj gibi belgeler kolayca ├╝retilebilir. T├╝m proje belgeleri, 3B modelin bile┼čenleri olarak birbirileri ile ba─člant─▒l─▒ olduklar─▒ i├žin birinde yap─▒lan de─či┼čiklik di─čerine otomatik olarak yans─▒maktad─▒r. Bu sayede projelerde koordinasyonu uzun zaman alan revizyon i┼člemleri tutarl─▒ bir ┼čekilde ger├žekle┼čebilmektedir.

YBM, farkl─▒ payda┼člar─▒n birlikte ├žal─▒┼čmas─▒na izin veren i┼čbirli─či protokollerini desteklemektedir [3]. Payda┼člar, tan─▒mlanan ekip hiyerar┼čisi, disiplin bazl─▒ proje organizasyonu, kullan─▒c─▒ yetkilendirmeleri, ortak veri formatlar─▒ ve sunucu destekli i┼čbirli─či olanaklar─▒yla ayn─▒ proje ├╝zerinde birlikte paralel ├žal─▒┼čabilirler. Payda┼člar─▒n ortak veri ortam─▒nda ger├žekle┼čtirdi─či ileti┼čime birlikte ├žal─▒┼čabilirlik (interoperability) ad─▒ verilir. YBM sayesinde ge├žmi┼čte birlikte ├žal─▒┼čabilme ile ilgili yetersizlikler nedeniyle ya┼čanan ilave maliyetler [4] b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de ortadan kalkmaktad─▒r.

 

makale01_sekil03

┼×ekil 1: Bir YBM yaz─▒l─▒m─▒ndaki nesneler ve bir duvar nesnesine ait nitelikler
(Graphisoft ArchiCAD)

 

 

makale01_sekil02

┼×ekil 2: Sanal bina modeli ile 3B modelden proje belgeleri ├╝retimi
(Graphisoft ArchiCAD)

 

Sanal bina, t├╝m yap─▒ elemanlar─▒ ve onlar─▒n farkl─▒ niteliklerini i├žerdi─či i├žin model, enerji, ayd─▒nlatma, g├╝ne┼č/g├Âlge ├žal─▒┼čmalar─▒, akustik vb. fiziksel ├ževre kontrol├╝ hesaplamalar─▒nda, yap─▒sal analizlerde ve yap─▒m s├╝recinde kar┼č─▒la┼č─▒labilecek sorunlara kar┼č─▒ ├žak─▒┼čma tesbiti uygulamalar─▒ ile ve ├žok boyutlu (4B, 5B vb.) sim├╝lasyonlarda kullan─▒labilir (┼×ekil 3). Analizlerden elde edilen sonu├žlardan tasar─▒m geri beslenebilir ve/veya yap─▒m s├╝recindeki sorunlar ├Ânceden ├Âng├Âr├╝lebildi─či i├žin ek maliyetler ve zaman kay─▒plar─▒ ├Ânlenebilir.

YBM ile ilgili t├╝m s├╝re├žlerin ba┼čar─▒ya ula┼čmas─▒ i├žin uygulama plan─▒ ad─▒ verilen bir belge ile ├žal─▒┼č─▒l─▒r. Bu belge, t├╝m s├╝re├žlerde firma kaynaklar─▒n─▒n do─čru ve etkili kullan─▒m─▒n─▒ sa─člamak, zaman ve maliyetle ilgili kay─▒plar─▒ azaltmak ve payda┼člarla etkili ileti┼čime olanak vermek i├žin bir k─▒lavuz g├Ârevi g├Âr├╝r. Pennsylvania State ├ťniversitesi taraf─▒ndan ├╝retilen bir uygulama plan─▒ ├Ârne─či olan ÔÇťBIM Execution Planning GuideÔÇŁ d├╝nyada yayg─▒n olarak kullan─▒lmaktad─▒r [5]. Burada yer alan haz─▒r ┼čablonlarda ilgili k─▒s─▒mlar doldurularak ┼čirket ve projelere ├Âzel uygulama planlar─▒ haz─▒rlan─▒r ve projenin farkl─▒ evreleri i├žin farkl─▒ yap─▒ elemanlar─▒n─▒n hangi detay seviyelerinde (LOD) modellenece─či de planda yer alan ilgili tablolarda tan─▒mlan─▒r.

Yap─▒ Bilgi Modelleme bina ya┼čam s├╝reci boyunca farkl─▒ evrelerde kullan─▒labilmektedir. Bu kullan─▒m bi├žimlerini ├╝├ž ana evrede incelemek m├╝mk├╝nd├╝r:

  1. Tasar─▒m evresi,
  2. Projelendirme ve yap─▒m evresi
  3. Tesis y├Ânetimi evresi

 

1- Tasar─▒m Evresi: Tasar─▒m evresi s─▒ras─▒nda YBM, bi├žimin olu┼čturulmas─▒ s├╝recine farkl─▒ ┼čekillerde katk─▒da bulunabilir. Birinci y├Ântem, YBM yaz─▒l─▒mlar─▒ i├žerdikleri geometrik modelleme komutlar─▒yla kavramsal tasar─▒m i├žin 3B k├╝tle ve kabuk olu┼čturmakt─▒r. ─░kinci y├Ântem, parametrik tasar─▒m ilkeleri ├žer├ževesinde bi├žim meydana getirmektir. Bir tak─▒m eklenti yaz─▒l─▒mlar─▒yla YBM yaz─▒l─▒mlar─▒ kodlama ile tan─▒mlanan kurallar ve seri komut ad─▒mlar─▒ yard─▒m─▒yla bi├žim olu┼čturabilirler. ├ť├ž├╝nc├╝ y├Ântem ise YBM modelinin g├╝ne┼č, r├╝zgar ve enerji kullan─▒m─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├ževresel sim├╝lasyonlara kar┼č─▒ test edilerek nas─▒l bir performans g├Âsterdi─čini anlamak i├žin yap─▒l─▒r. Sim├╝lasyonlarda ortaya ├ž─▒kan bina performans analizi, tasar─▒m kararlar─▒n─▒n g├Âzden ge├žirilmesine, bi├žimin ve arsada yerle┼čiminin daha s├╝rd├╝r├╝lebilir bir bina olu┼čturmak i├žin geli┼čtirilmesine imkan sa─člar.

 

2- Projelendirme ve yap─▒m evresi: Yap─▒ Bilgi Modelleme, metraj, 4B modeller ile i┼č ak─▒┼č─▒ s─▒ras─▒nda bina maliyetinin sim├╝lasyonu, ve imalat─▒n takibi konular─▒nda ┼čantiyedeki s├╝re├žlerin planland─▒─č─▒ ┼čekilde ger├žekle┼čip ger├žekle┼čmedi─čini ├Ânceden g├Ârmeyi sa─člar. Mimari modeller, yap─▒ ve mekanik proje yaz─▒l─▒mlar─▒na ba─članarak yap─▒sal modeller, y├╝k analizi ve elektromekanik projelerin olu┼čumunda kullan─▒labilir. Farkl─▒ disiplinlerce meydana getirilen modeller aras─▒ndaki olas─▒ ├žak─▒┼čmalar hem grafik hem rapor olarak g├Âr├╝lebilir (┼×ekil 3). ├çak─▒┼čmalar─▒ ├Ânceden g├Ârmek ve d├╝zeltmek sonradan olu┼čabilecek zaman, i┼č g├╝c├╝ ve maliyet ile ilgili kay─▒plar─▒ ortadan kald─▒r─▒r.

 

3- Tesis y├Ânetimi evresi: YBM modeli, yap─▒m sonras─▒ bak─▒m ve i┼čletim ama├žl─▒ kullan─▒labilir. Detayl─▒ tasar─▒m modeli binan─▒n uyguland─▒─č─▒ ┼čekliyle g├╝ncellenerek bitmi┼č model (as-built model) olu┼čturulur. Bu modelden bilgi ├žekilerek farkl─▒ ihtiya├žlara hizmet edebilecek veritabanlar─▒ meydana getirilir. YBM modellerinden elde edilen bilgi, tesis y├Ântemi yapan firma taraf─▒ndan elektro-mekanik sistemlerinin bak─▒m─▒, bina i├žin g├╝venlik ve izleme sistemleri kurulumu, bina afet ve acil durum tahliye planlar─▒ haz─▒rlanmas─▒ ile emlak ve mekan-insan kayna─č─▒ y├Ânetimi vb. ama├žl─▒ kullan─▒labilir.

 

makale01_sekil04

┼×ekil 3: Autodesk Navisworks ile str├╝kt├╝r ve elektromekanik modelleri aras─▒ndaki ├žak─▒┼čma tesbiti ├Ârne─či

 

Kaynak├ža:

  1. European Union Public Procurement Directive ÔÇô EUPPD, 1.2014
  2. Ofluo─člu, Salih, Yap─▒ Bilgi Modelle: Gereksinim ve Birlikte ├çal─▒┼čabilirlik, Mimarist, Ocak 2014.
  3. BS 1192:2007 Collaborative production of architectural, engineering and construction information – code of practice, British Standards Institution
  4. Gallaher, M. P.; O’Connor, A. C.; Dettbarn, J. L., Jr.; Gilday, L. T. , 2004 , Cost Analysis of Inadequate Interoperability in the U.S. Capital Facilities Industry, NIST GCR 04-867.
  5. Pennsylvania State University, BIM Execution Planning Guide, URL: http://bim.psu.edu

Tweet’lerim